ಮನಸಿನ ಮನ ಅರಿಯುವ ಅನ್ವೇಷಣೆ

by Nataraj Huliyar

ಮನಸೇ ಮನಸಿನ ಮನಸ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು
ಮನಸಿನ ಮನ ತಿಳಿಯುವ ಮನ 
ಬ್ಯಾರೆಲೋ ಮನಸೇ

ಶಿಶುನಾಳ ಶರೀಫರ ಈ ಅಪೂರ್ವ ಸಾಲು ೧೯೯೦ರ ಸುಮಾರಿನಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದಾಗಿನಿಂದ ಕೆಣಕುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಮನಸಿನ ಮನ ತಿಳಿಯುವ ಆ ಬ್ಯಾರೆ ಮನಸು ಶರೀಫರಿಗೂ ಸಿಕ್ಕಿದಂತಿಲ್ಲ! ಆದರೆ ಮನಸನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಮನ ಬ್ಯಾರೆ ಇದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡದ ಆರಂಭದ ಕವಿ ಶರೀಫರಿಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ರೋಮಾಂಚನ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ‘ಮುಟ್ಟಿದ ಮನಮನೆ ತೊಟ್ಟನೆ ಪಸಾಯದಾನಂಗೊಟ್ಟಳ್’ ಎಂದು ಅಮೃತಮತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಫಟ್ಟನೆ ಬರೆದಿರಬಹುದಾದ ‘ಯಶೋಧರ ಚರಿತೆ’ಯ ಜನ್ನನಿಗೆ ಶರೀಫರ ಸಂದೇಹ ಇದ್ದಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ!

ಯಾವುದೇ ಥರದ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಮನಸ್ಸನ್ನು, ಮಾನವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ, ಕ್ಲಿಷ್ಟ, ಸಂಕೀರ್ಣ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲ ಕಾಲದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಲೇಖಕ ಲೇಖಕಿಯರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ‘ಎನ್ನ ಚಿತ್ತವು ಅತ್ತಿಯ ಹಣ್ಣು ನೋಡಾ' ಎಂದ ಬಸವಣ್ಣನಿಗೂ ಇದರ ಅರಿವಿತ್ತು.ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಲೇಖಕ ಲೇಖಕಿಯರಿಗೆ ‘ಮನಸಿನ ಮನ ತಿಳಿಯುವ ಮನ ಬ್ಯಾರೆಲೋ ಮನಸೇ’ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಹೊಳೆದ ನಂತರ, ಆ ಮನಸನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಈಗಿರುವ ಬರವಣಿಗೆಯ ನಿರೂಪಣಾಕ್ರಮಗಳು ಸಾಲದು ಅನ್ನಿಸಿತು. ಆ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಷಿಯಸ್‌ನೆಸ್’ ಎಂಬ ಬರವಣಿಗೆಯ ಕ್ರಮ ರೂಪುಗೊಂಡಿತು. 

ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಹಸನ್ ಮನ್ಸೂರ್ ನಮ್ಮ ಎಂ.ಎ. ಕ್ಲಾಸಿನಲ್ಲಿ ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾಯ್ಸ್‌ನ ‘ಯೂಲಿಸಿಸ್’ ಕಾದಂಬರಿ ಪಾಠ ಮಾಡುತ್ತಾ, ‘ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಷಿಯಸ್‌ನೆಸ್’ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು   ಪರಿಚಯಿಸಿದ ದಿನವೇ ಅದು ನನ್ನನ್ನು ಹಿಡಿದುಬಿಟ್ಟಿತು. ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಹಾದು ಹೋಗುವ ಅಣುರೇಣುವನ್ನು ಹಿಡಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ನಿಜ-ಒಳಲೋಕದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಸಲಿ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ಭಾಗದ ಪಶ್ಚಿಮದ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಂಡಿತು. ‘ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಷಿಯಸ್‌ನೆಸ್’ ಬರವಣಿಗೆಯ ರೀತಿಯನ್ನು, ಟೆಕ್ನಿಕ್ ಅಥವಾ ತಂತ್ರವನ್ನು ಅವರು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲೆತ್ನಿಸಿದ್ದು ಆಗ. ತಮ್ಮ ಕತೆ, ಕಾದಂಬರಿಗಳ ಪಾತ್ರಗಳ ಒಳಲೋಕ ಹೊಳೆಯೊಂದು ಹರಿದು ಬರುವಂತೆ ಬರೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ಲೇಖಕ ಲೇಖಕಿಯರ ತಹತಹ ‘ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಷಿಯಸ್‌ನೆಸ್’ ಬರವಣಿಗೆಯ ಹುಟ್ಟಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. 

ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯ-ಸಾಹಿತ್ಯವಿಮರ್ಶೆ ೧೯೬೦-೭೦ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ‘ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಷಿಯಸ್‌ನೆಸ್’ ಪದಗುಚ್ಛವನ್ನು ಅನುವಾದಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ರೂಪುಗೊಂಡ ‘ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹ ತಂತ್ರ’ ಎಂಬ ಪದಗುಚ್ಛ ನನ್ನನ್ನು ಚಕಿತಗೊಳಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ‘ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಷಿಯಸ್‌ನೆಸ್’ಗಿಂತ ವಿಸ್ತಾರ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯುಳ್ಳ ‘ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹ’ವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಂಡ ನಮ್ಮ ಲೇಖಕ ಲೇಖಕಿಯರಿಗೆ ಆ ಬರವಣಿಗೆಯ ತಂತ್ರ ದಕ್ಕಿತೇ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾತ್ರ ಹಾಗೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕನ್ನಡ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹ ತಂತ್ರ ಯಾಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಕೆಯಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎರಡು ದಶಕಗಳ ಕೆಳಗೆ ‘ಕನ್ನಡ ಟೈಮ್ಸ್’ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಗೆಳೆಯರ ಮಾತಿನ ನಡುವೆ ಬಂದಿತ್ತು. ಆಗಿನ ಟಿಪ್ಪಣಿಯ ಭಾಗಗಳು ಹಾಗೂ ನಂತರದ ನೋಟಗಳು:

ಯುರೋಪು-ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ ಹತ್ತೊಂಬತ್ತನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಾದಂಬರಿ ಪ್ರಕಾರ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡು, ಬೆಳೆದು ನೂರು ವರ್ಷ ಕಳೆದ ಮೇಲೆ, ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಹೊಸ ಲೇಖಕ, ಲೇಖಕಿಯರಿಗೆ ಆವರೆಗಿನ ಕಥಾನಿರೂಪಣೆಯ ಅರಕೆ-ಕೊರತೆಗಳು ಕಾಣತೊಡಗಿದವು. ಮಾನವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಒಳಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಸಾಧನಗಳು ಬೇಕು ಎಂದು ಈ ಆಧುನಿಕರಿಗೆ ಅನಿಸತೊಡಗಿತು. ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಯ ನಿಖರವಾದ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಛಿದ್ರವಿಚ್ಛಿದ್ರವಾದ ನಿಜಸ್ಥಿತಿ ಮೂಡುತ್ತಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಅವರನ್ನು ಕಾಡಿತು. ಆಗ ಹೆನ್ರಿ ಜೇಮ್ಸ್, ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾಯ್ಸ್, ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವುಲ್ಫ್, ವಿಲಿಯಂ ಫಾಕ್ನರ್ ಮೊದಲಾದವರು ‘ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಷಿಯಸ್‌ನೆಸ್’ ಬರವಣಿಗೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗಿದರು. 

ಒಂದು ಪಾತ್ರದ ಮಾನಸಿಕ ಲೋಕ ಹೇಗೆ ಎತ್ತೆಂದರತ್ತ ಹರಿಯುತ್ತದೆಯೋ, ‘ಹಾಗ್ಹಾಗೇ’ ಅದನ್ನು ಮಂಡಿಸುವ ಕಲೆಯನ್ನು ‘ಸ್ಟ್ರೀಮ್ ಆಫ್ ಕಾನ್ಷಿಯಸ್‌ನೆಸ್’ ಬರವಣಿಗೆ ಹುಡುಕಾಡತೊಡಗಿತು. ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಅಪ್ರಜ್ಞೆ, ಆಲೋಚನೆ, ನೆನಪು, ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಭಾವನೆಗಳು- ಇವುಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಬಂದು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವ ಯಾವಯಾವುದೋ ತಂತುಗಳು ಹಾಗೂ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಗೇ ಮಂಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದು. ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ನಾಲ್ವರೂ ಈ ಮಾದರಿ ಬಳಸಿ ಮನಸ್ಸಿನ ಒಡಕು ಸತ್ಯಗಳ ಅಣುರೂಪದ ವಿವರಗಳಿಗೆ ಹತ್ತಿರ ಹತ್ತಿರ ಹೋದರು. ವಾಕ್ಯಗಳ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕ ತಕ್ಷಣ ಮುಕ್ಕಾಗುವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಅಸಲಿ ಸ್ಥಿತಿ-ಗತಿಗಳನ್ನು ತುಂಡುತುಂಡು ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಇಡಲೆತ್ನಿಸಿದರು. ಈ ಅಣುರೂಪದ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕ ಅವ್ಯಕ್ತವಾದ ಅಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಲೆತ್ನಿಸಿದ ಕಾದಂಬರಿಗಳಲ್ಲಿ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವುಲ್ಫ್ ಬರೆದ ‘ಟು ದಿ ಲೈಟ್ ಹೌಸ್', ‘ಮಿಸೆಸ್ ಡಾಲೊವೇ; ಜೇಮ್ಸ್ ಜಾಯ್ಸ್‌ನ ‘ಯೂಲಿಸಿಸ್', ಹೆನ್ರಿಜೇಮ್ಸ್‌ನ ‘ದಿ ಪೋರ್ಟ್ರೇಟ್ ಆಫ್ ಎ ಲೇಡಿ', ವಿಲಿಯಂ ಫಾಕ್ನರ್‌ನ ‘ದಿ ಸೌಂಡ್ ಅಂಡ್ ಫ್ಯುರಿ' ಈಗ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿವೆ.

ಕನ್ನಡದ ‘ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹ' ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಷಿಗಿಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅರ್ಥವಿದ್ದರೂ ಪಶ್ಚಿಮದ ಕಾದಂಬರಿಕಾರರಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ, ತೀರಾ ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಮಾನವಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹಿಡಿಯುವ ಸವಾಲನ್ನು ಕನ್ನಡ ಕಾದಂಬರಿಕಾರ, ಕಾದಂಬರಿಕಾರ್ತಿಯರು ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳಲು ಆಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ನಮ್ಮ ಅವತ್ತಿನ ಪುಟ್ಟ ಚರ್ಚೆ ಇವತ್ತಿಗೂ ಅಪೂರ್ಣವಾಗೇ ಇರುವಂತಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ತೋರಿಕೆಯ ಅಥವಾ ಕಲಾತ್ಮಕವಾದ ಭಾಷಿಕ ಆಟಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಬದಿಗಿಟ್ಟು, ಸಾಧಾರಣ ವಾಕ್ಯರಚನೆಯ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ, ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಆಳದಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಗ್ನವಾಗಿ, ಹಸಿಯಾಗಿ, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮಂಡಿಸಬೇಕಾದ ಸವಾಲು ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಕ್ರಿಯೆ ಸೃಜನಶೀಲ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ತ್ರಾಸವಾಗುವ, ಕಠಿಣ ಸವಾಲಿನ ಕ್ರಿಯೆ ಕೂಡ.

ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಭೇದಿಸುವ ಅಸಾಧ್ಯ ಶಕ್ತಿ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಲೇಖಕನೊಬ್ಬ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು- ಅದರಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ಪ್ರಜ್ಞೆಗಳನ್ನು- ನಿಷ್ಠುರವಾಗಿ, ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ, ರಾಜಿಯಿಲ್ಲದೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೋಡುವುದು ಎಂದರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ‘ನೋಡುವುದು’, ‘ಕಾಣುವುದು’; ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡದ್ದು ಎಂಥ ಭಯಾನಕ, ಕಹಿ ಸತ್ಯವೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವುದು. ಬರೆಯುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗಲೀ, ತನ್ನ ಪ್ರೀತಿಯ ಪಾತ್ರವೊಂದು ಅತ್ಯಂತ ಸಂಭಾವಿತ ಪಾತ್ರ ಎಂದು ಸ್ಥಾಪಿಸಲು ತೋರುಗಾಣಿಕೆಯ ಚಿತ್ರ ಕೊಡಲಾಗಲೀ ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶವಿಲ್ಲ. ತನ್ನೊಳಗಿನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಸ್ವಪ್ರದರ್ಶನದ ದುರಹಂಕಾರಕ್ಕೂ ಇಲ್ಲಿ ಎಡೆಯಿಲ್ಲ. ತಾನು ಕಂಡದ್ದನ್ನು ಕಾಣಿಸುವುದರ ಮೂಲಕ ಒಂದು ಸ್ಥಿತಿಯ ಏರಿಳಿತ, ಮೂಡುಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹ ತಂತ್ರ ಬರವಣಿಗೆ ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಕಾಮಾ, ಫುಲ್‌ಸ್ಟಾಪುಗಳೂ ಇಲ್ಲದೆ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾ ಹೋಗುವ ಬರವಣಿಗೆ. ಇದನ್ನು ಜಾಯ್ಸ್ ತನ್ನ ಯೂಲಿಸಿಸ್' ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದ.

ಈ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಜಾಯ್ಸ್ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿನ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ಛಿದ್ರಛಿದ್ರ ಚಿತ್ರಗಳ ಲೋಕಕ್ಕೆ ತೀರಾ ಸನಿಹ ಬರಲೆತ್ನಿಸಿದ್ದ. ೧೯೨೨ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ‘ಯೂಲಿಸಿಸ್’ ಕಾದಂಬರಿ ಓದಿದ ಮೇಲೆ, ನನಗೆ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ‘ಅನ್ನಾ ಕರೆನಿನಾ'ದಂಥ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನಾಳ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಮನಸ್ಥಿತಿಯ ಚಿತ್ರಣ ಕೂಡ ಅಪೂರ್ಣ ಎನ್ನಿಸತೊಡಗಿತು. ‘ಅನ್ನಾಕರೆನಿನಾ' ಕಾದಂಬರಿಯ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅನ್ನಾಗೆ ಬಗೆಬಗೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಹರಿದು ಬರತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಮಗುವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಗಂಡನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ಒಲಿದು ಬಂದವನ ಜೊತೆಯಲ್ಲಿ ಇರಲೆ? ಇರಬಲ್ಲೆನೆ? ಎಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲಿ, ಯಾವುದು ನನ್ನ ದಿಕ್ಕು? ಈ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ‘ಅನ್ನಾ ಕರೆನಿನಾ’ ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಜಾಯ್ಸನ ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿದ ಹೆಣ್ಣಿನ ‘ಮನಸಿನ ಮನ’ ಕಂಡ ನನಗೆ, ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್‌ನ ಅನ್ನಾಳ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಚಿತ್ರಣ ‘ಯೂಲಿಸಿಸ್’ನಲ್ಲಿ ಬರುವಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣವಲ್ಲ ಎನ್ನಿಸತೊಡಗಿತು. ಎಲ್ಲ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನೂ ಧಿಕ್ಕರಿಸುವ ಅಂತರಂಗದ ದನಿಗಳು ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಬಂಧಿಯಾಗಲು ನಿರಾಕರಿಸುತ್ತವೆ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಗಾಢವಾಗತೊಡಗಿತು. ವಿರುದ್ಧ ಧ್ರುವಗಳ ನಡುವೆ ಸೀಳಿಕೊಂಡ ಅನ್ನಾಳಂಥ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಸಮರ್ಪಕವಾದ ವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್ ಮಂಡಿಸುವ ಹೆಣ್ಣಿನ ಮನಸ್ಸಿನ ಚಿತ್ರ ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣತೊಡಗಿತು.

ಇದು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕುರಿತ ಬರವಣಿಗೆಯ ಸವಾಲು! ಇಂಥ ಸವಾಲಿನೆದುರು ಯಾವುದೇ ನಿಜವಾದ ಲೇಖಕಿಗೆ, ಲೇಖಕನಿಗೆ ಮಾನವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ನಿಜ ಚಿತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕದೆ ಜಾರಿ ಹೋಗುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ಚಡಪಡಿಕೆ ಹುಟ್ಟಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲ. ಬರವಣಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟದ ಕಾಯಕ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನೋದಯವಾಗುವುದು ಆ ಗಳಿಗೆಗಳಲ್ಲೇ. ಟಾಲ್‌ಸ್ಟಾಯ್‌ನಂಥ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬರಹಗಾರ ಮಾನವಮನಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದರೂ, ಅದು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆಯೆಂದರೆ, ನಮ್ಮಂಥ ಬರಹಗಾರರ ಪಾಡೇನು ಎಂಬ ಆತ್ಮನಿರೀಕ್ಷೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಇಂಥ ಗಳಿಗೆಗಳಲ್ಲೇ.

ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಮೊದಲ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಎದುರಿಸಿದ ಜಾಯ್ಸ್, ಮಾನವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಸಂಬಂಧವಿರದೆ, ತರ್ಕವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮೂಡುವ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು, ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಹಾಳೆಯ ಮೇಲಿಟ್ಟ. ಹಾಸಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮೈಚಾಚಿದ ಮೋಲಿಯ ಚಿತ್ತದಲ್ಲಿ ಡಬ್ಲಿನ್ ನಗರದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಈಗಾಗಲೇ ಕಂಡ ಎಲ್ಲ ದೃಢಕಾಯ ಪುರುಷರ ಚಿತ್ರಗಳು ಮೂಡುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸಿದ. ಹಾಗೆಯೇ ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವುಲ್ಫ್ ‘ಮಿಸೆಸ್ ಡೊಲೋವೇ' ಕಾದಂಬರಿಯಲ್ಲಿ ಡಾಲೋವೇ ತನ್ನ ಇಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ಟಿಯೊಂದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧತೆ ನಡೆಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಅವಳ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಹರಿದುಬಂದ ಚಿತ್ರಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಅವಳ ಖಾಸಗಿ ಜಗತ್ತಿನ ಕತೆ ಹೇಳಲೆತ್ನಿಸಿದಳು. ಯೂಟ್ಯೂಬ್‌ನಲ್ಲಿರುವ ‘ಮಿಸೆಸ್ ಡೊಲೋವೇ’ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿದರೂ, ಅವಳ ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹ ನಿಮ್ಮನ್ನು ತಟ್ಟಬಲ್ಲದು.

ಆಧುನಿಕ ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕರು ಕೂಡ ಮಾನವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಈ ಸವಾಲನ್ನು ಹಲ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಎದುರಿಸಲೆತ್ನಿಸಿದರು. ತನ್ನೊಳಗೂ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಹುಟ್ಟಿದ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಒಳನೋಟಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಫ್ರಾಯ್ಡಿಯನ್ ಮನೋವಿಜ್ಞಾನದ ಅರಿವನ್ನೂ ಬೆರೆಸಿ ಮನಸಿನ ಮನ ಹಿಡಿಯಲೆತ್ನಿಸಿದರು. ಶಾಂತಿನಾಥ ದೇಸಾಯಿ, ಲಂಕೇಶ್, ಬಿ.ಸಿ.ದೇಸಾಯಿ ಥರದವರು ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹ ತಂತ್ರವನ್ನು ವರ್ಜೀನಿಯಾ ವುಲ್ಫ್ ಥರ ದಕ್ಷವಾಗಿ ಬಳಸದಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ನಿಷ್ಠುರ ಹುಡುಕಾಟದ ಗಳಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಾನವ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಬಿರುಕುಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಾಣುವ ಧೈರ್ಯ ತೋರಿದರು. ಲಂಕೇಶರ ‘ಉಮಾಪತಿಯ ಸ್ಕಾಲರ್‌ಶಿಪ್ ಯಾತ್ರೆ’ ಕತೆ ಓದಿರುವವರಿಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಈ ಸೃಜನಶೀಲ ಪ್ರಯತ್ನದ ಅಂದಾಜು ಸಿಕ್ಕಬಲ್ಲದು. ಆದರೂ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಪ್ರವಾಹವನ್ನು ಜಾಯ್ಸ್, ವುಲ್ಫ್ ಅಥವಾ ಹೆನ್ರಿ ಜೇಮ್ಸರಷ್ಟು ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಹಿಡಿಯಲು ಕನ್ನಡ ಲೇಖಕ, ಲೇಖಕಿಯರಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಆಗಲಿಲ್ಲವೇನೋ!

ಖಾಸಗಿ ಡೈರಿಯನ್ನೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಬರೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಆಗದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಜ್ಞಾಪ್ರವಾಹ ಬರವಣಿಗೆ ಕೊನೆಗೂ ಅಸಾಧ್ಯವೇನೋ! ತಾವು ಮಹಾನ್ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿಗಳೆಂದು ತಿಳಿದು ಅಥವಾ ಭ್ರಮಿಸಿ ಅಥವಾ ತೋರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬರೆಯುವ ಲೇಖಕ ಲೇಖಕಿಯರು ತಮ್ಮೊಳಗಿನ ಆಳ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಣುಕಿಣುಕಿ ಮೊಗೆದುಕೊಂಡಾಗ ಮಾತ್ರ ಮನಸಿನ ಮನ ತಿಳಿಯಲೆತ್ನಿಸುವ ಬರವಣಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವೇನೋ!