ಕಾವ್ಯ- ರಾಜಕಾರಣ: ಸಂಕೀರ್ಣ ನಂಟು

by Nataraj Huliyar

ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಬರೆಯಲು ಹೊರಟಿದ್ದ ವಸ್ತುವೊಂದರ ಬಗ್ಗೆ ಅರೆ ಮನಸಿನ ಅಕ್ಷರಗಳು ಲ್ಯಾಪ್ ಟಾಪ್ ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಮೂಡುತ್ತಿರುವ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲೇ ಬಂದ ಕವಿಯೊಬ್ಬರ ಫೋನು ಈ ಅಂಕಣವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ವಸ್ತುವಿನತ್ತ ಕರೆದೊಯ್ದಿತು! 

ಆ ಕವಿ ನಿನ್ನೆ ತಾನೇ ಒಂದು ಕವಿಮೇಳದಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡಿದ್ದರು. 

‘ಏನು ಕರೆ ಕೊಟ್ಟಿರಿ?’

‘ಕವಿಗಳು ಹೇಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ- ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬರೆಯಬೇಕು ಇತ್ಯಾದಿ ಹೇಳಿದೆ.’

‘ನೀವೇ ಬರೆದು ತೋರಿಸದೆ, ರಾಜಕೀಯ ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯಂತೆ ಕರೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಯಾರು ನಿಮ್ಮ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಅದರಂತೆ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ?’

ಹೀಗೆ ಕವಿಯನ್ನು ಚಣ ಕೆಣಕಿ ಫೋನಿಟ್ಟ ನಂತರ, ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ನಾನು ಅನುವಾದಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಚಿಲಿಯ ಕವಿ ಪಾಬ್ಲೊ ನೆರೂಡನ ‘ಟುವರ್ಡ್ ಇಂಪ್ಯೂರ್‍ ಪೊಯೆಟ್ರಿ’ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ ನೆನಪಾಯಿತು. ನೆರೂಡನ ಕಾವ್ಯ ತನ್ನ ಕಾಲದ ರಾಜಕಾರಣ, ಶ್ರಮಜೀವಿಗಳ ಬದುಕು, ಕಮ್ಯುನಿಸಂ, ರಾಜಕಾರಣಿಗಳ ಒಟನಾಟ ಇತ್ಯಾದಿಗಳಿಂದ ಪಡೆದ ಸರಕು, ರಾಜಕೀಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇವೆಲ್ಲ ನೆರೂಡನಂತೆಯೇ ಕವಿತೆ ಬರೆಯಲು ಹೊರಟ ಹಲವರಿಗೆ ದಕ್ಕಿದಂತಿಲ್ಲ. 

ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ ಹೀಗಿರಬಹುದು: ನೆರೂಡ ರಾಜಕಾರಣ, ಜನಮಾನಸದ ಕಷ್ಟ ಸುಖ ಎಲ್ಲದರ ಜೊತೆಯಿದ್ದರೂ ಅವನ ಮೂಲ ಪ್ರಜ್ಞಾಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯವಾಗಿತ್ತು; ಅದರಲ್ಲೂ ಅವನ ಪ್ರಜ್ಞಾಕೇಂದ್ರ ಕಾವ್ಯ ಆಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸುವ ಮೂಲ ಸಂವೇದನಾಕೇಂದ್ರವಾಗಿ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ನೆರೂಡನ ನೆರವಿಗೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.

ನನ್ನ ‘ಗಾಳಿ ಬೆಳಕು’ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ನೆರೂಡನ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತೆ ಓದುತ್ತಾ, ಅದನ್ನು ಈ ಅಂಕಣದ ಶುರುವಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಕವಿಯ ಗಮನಕ್ಕೂ ತರಬೇಕೆನ್ನಿಸಿ, ‘ಅಶುದ್ಧ ಕಾವ್ಯದೆಡೆಗೆ’ ಎಂಬ ನೆರೂಡನ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯ ಭಾಗಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಕಾವ್ಯದ ಆವರಣವನ್ನು 'ಶುದ್ಧ'ವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುವವರನ್ನು ಕಂಡು ನೆರೂಡ 'ಅಶುದ್ಧ ಕಾವ್ಯ ಕುರಿತು' ಎಂಬ ಗದ್ಯ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆ ಬರೆದಿದ್ದ:

‘ಬೆಳಗಿನ ಅಥವಾ ರಾತ್ರಿಯ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿರುವ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದು: ಹಣ್ಣು, ತರಕಾರಿಗಳು, ಇದ್ದಿಲು ಮೂಟೆಗಳು, ಬ್ಯಾರಲ್ಲುಗಳು, ಬುಟ್ಟಿಗಳು, ಬಡಗಿಯ ಉಳಿ, ಸುತ್ತಿಗೆಗಳು- ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊತ್ತು, ಧೂಳು ತುಂಬಿದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ಹಾಯ್ದು ಬಂದ ಚಕ್ರಗಳನ್ನು ಒಂದು ಗಳಿಗೆ ಗಮನಿಸಿ.

ಅಲ್ಲಿಂದ ಒಸರುವ ಮಣ್ಣಿನ ಸ್ಪರ್ಶ ಹಾಗೂ ಮನುಷ್ಯನ ಸ್ಪರ್ಶಗಳು ಪ್ರಕ್ಷುಬ್ಧಗೊಂಡಿರುವ ಕವಿಗೆ ಹಲವು ಪಾಠಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತವೆ. ಸವೆದ ಹೊರಮೈಗಳು, ಸಾಮಾನುಗಳ ಮೇಲೆ ಬಿದ್ದ ಕೈಗುರುತುಗಳು, ಆ ಗುರುತುಗಳ ಸುತ್ತ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ ದುರಂತದ, ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ಕಳೆದುಹೋದ ಏನನ್ನೋ ಕುರಿತು ಆಸೆಗಣ್ಣಾಗಿ ನಿಂತಂತೆ ತೋರುವ ಪ್ರಭಾವಳಿ... ಇವೆಲ್ಲ ದೈನಂದಿನ ವಾಸ್ತವದ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಎಂಥ ವಿಚಿತ್ರ ಕ್ರಾಂತಿ ತರುತ್ತವೆಯೆಂದರೆ ಅವನ್ನೆಲ್ಲ ನಾವು ಹಗುರಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.

ಮನುಷ್ಯರ ಗೊಂದಲಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅಣುಗಳು, ಬಳಸಿದ, ಬಳಸಿ ಬಿಸಾಕಿದ ಸಾಮಾನುಗಳು, ಹೆಜ್ಜೆ, ಕೈಬೆರಳುಗಳ ಗುರುತುಗಳು ಹಾಗೂ ಮಾನವಕುಲದ ಶಾಶ್ವತ ಚಹರೆಗಳು ಈ ಎಲ್ಲ ವಸ್ತುಗಳ ಒಳಗೂ ಹೊರಗೂ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.

ನಾವು ಹುಡುಕಿಹೊರಡಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಇಂಥ ಕಾವ್ಯವನ್ನು. ಆಸಿಡ್ ಬಿದ್ದು ಸವೆದಿದೆಯೇನೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಹುಟ್ಟಿಸುವಂತೆ, ದುಡಿಯುವ ಕೈಗಳು ತಗುಲಿ ಸವೆದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು; ಬೆವರು, ಹೊಗೆ ಮುತ್ತಿದ; ಲಿಲಿ ಹೂಗಳು ಹಾಗೂ ಮೂತ್ರ- ಇವೆರಡರ ವಾಸನೆಯೂ ಬೆರೆತುಹೋದ, ನಮ್ಮ ನೈತಿಕ, ಅನೈತಿಕ ಕೆಲಸಗಳ ಬಗೆಬಗೆಯ ತುಣುಕುಗಳಿಂದ ಕಾವ್ಯವನ್ನು...

ಅಂದರೆ ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳಂತೆ 'ಅಶುದ್ಧ'ವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಉಂಡ ಅನ್ನದ ಕಲೆಗಳು, ನಾಚಿಕೆ, ಅವಮಾನಗಳು, ಸುಕ್ಕುಗಳು, ಗ್ರಹಿಕೆಗಳು, ಕನಸು, ಎಚ್ಚರ, ಭವಿಷ್ಯವಾಣಿಗಳು, ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿ-ದ್ವೇಷದ ಘೋಷಣೆಗಳು, ಮೂರ್ಖತನಗಳು, ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗಳು, ಜಾನಪದ ಹಾಡುಗಳು, ರಾಜಕೀಯ ನಂಬಿಕೆಗಳು, ನಿರಾಕರಣೆಗಳು, ಅವಮಾನಗಳು, ಖಡಾಖಡಿ ನಿರ್ಣಯಗಳು, ಬಿದ್ದ ಹೊಡೆತಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಹೊತ್ತ ದೇಹದಂತೆ 'ಅಶುದ್ಧ'ವಾಗಿರುವ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ಹುಡುಕಿ ಹೊರಡಬೇಕು...’

೧೯೯೯ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ನೆರೂಡನ ಈ ಭಾಗಗಳನ್ನು ನಾನು ಅನುವಾದಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ‘ಇನ್‌ಸ್ಟಿಟ್ಯೂಟ್ ಆಫ್ ವರ್ಲ್ಡ್ ಕಲ್ಚರ್ ಲೈಬ್ರರಿ’ಯಲ್ಲಿ ಓದಿದ ಯಾವುದೋ ಮ್ಯಾಗಝಿನ್‌ನಿಂದ. ‘ಅದು ಎಲ್ಲಿದೆ?’ ಎಂದು ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ಗೆಳೆಯ ಸಿರಾಜ್ ಅಹ್ಮದ್ ಕೇಳಿದಾಗ, ಅದು ಮತ್ತೆ ಸಿಕ್ಕದೇ ಹೋಯಿತು. 

ಈ ಅಂಕಣ ಬರೆಯುತ್ತಾ ಸಿರಾಜ್ ಕೇಳಿದ್ದು ಮತ್ತೆ ನೆನಪಾಗಿ  ಒತ್ತಿದ ಬೆರಳ್ಗೆ, ಗೂಗಲ್‌ ಈ ಕುರಿತ ವಿವರಗಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು. 

ನೆರೂಡ ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದ Caballo verde para la poesia ಎಂಬ ಸ್ಪ್ಯಾನಿಶ್ ಕಾವ್ಯ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆ ೧೯೩೫ರ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರ ಬಂತು. ನೆರೂಡನ ‘Toward an impure poetry (Para una poesis sin Pureza) ಲೇಖನ ಮೊದಲ ಸಂಚಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು ಎಂಬ ವಿವರ ಒಂದೆಡೆಯಿತ್ತು. ಅದು ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು ಎಂಬ  ವಿವರ ಮತ್ತೊಂದೆಡೆಯಿತ್ತು. ನೆರೂಡ ಕಮ್ಯುನಿಸ್ಟ್ ಪಾರ್ಟಿ ಸೇರಿದ್ದು ೧೯೩೯ರಲ್ಲಿ ಎಂದು ಮತ್ತೊಂದು ವಿವರ ಹೇಳುತ್ತದೆ.                                

ಫಳಾರನೆ ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಏನೋ ಮಿಂಚಿದಂತಾಗಿ ‘ಕುವೆಂಪು ಆಯ್ದ ಕವಿತೆಗಳು’ ಸಂಕಲನ ತೆಗೆದು ನೋಡಿದೆ. ಕುವೆಂಪು ‘ಗೊಬ್ಬರ’ ಕವಿತೆ ಬರೆದ ದಿನಾಂಕ: ೯.೧. ೧೯೩೫.  ಹಿಂದೆ ನೆರೂಡನ ಅಶುದ್ಧ ಕಾವ್ಯದೆಡೆಗೆ ಕುರಿತು ಬರೆಯುವಾಗಲೂ ಕುವೆಂಪು ಪದ್ಯ ನೆನಪಾಗಿತ್ತು. ಅವತ್ತು ನೆರೂಡನ ಪ್ರಣಾಳಿಕೆಯ ದಿನಾಂಕ ಗೊತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕುವೆಂಪು ಗೊಬ್ಬರ ಕವಿತೆ ಬರೆದ ದಿನಾಂಕ ಕೂಡ ಸಿಕ್ಕಿರಲಿಲ್ಲ. ಮುಂದೊಮ್ಮೆ ಯಾವುದೋ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಂದಾಜಿನ ಮೇಲೆ ಕುವೆಂಪು ನೆರೂಡನಿಗಿಂದ ಮೊದಲು ಈ ಪದ್ಯ ಬರೆದಿದ್ದರು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ನೆನಪಾಯಿತು. ಅಂದಾಜು ಸರಿಯಾಗಿತ್ತು! ಆದರೂ ಅಂಕಿ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಅಂದಾಜಿನಲ್ಲಿ ಮಾತಾಡುವುದು ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತಾಕೀತು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ಇದೀಗ ಮತ್ತೆ ಕುವೆಂಪು ಮೂವತ್ತೊಂದನೆಯ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ’ಗೊಬ್ಬರ’ ಕವಿತೆ ಓದಿದೆ. 

‘ಸುಂದರ’ವಾದದ್ದನ್ನೇ ಬರೆಯಬೇಕೆನ್ನುವ ಕವಿಗಡಣದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಅಣಕಿಸುತ್ತಾ ‘ಗೊಬ್ಬರದ ಮೇಲೆ ಬರೆವುದೆ ಕಬ್ಬಮಂ?’ ಎಂದು ಕುವೆಂಪು ಕವಿತೆ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ…ನಂತರ ಹೀಗೆ ಛೇಡಿಸುತ್ತದೆ:

ನಿರ್ಮಲ ಸರಸ್ವತಿಯ
ವೀಣೆಯಂ ಶೂದ್ರಂ ಕಸಿದುಕೊಂಡು ಗೊಬ್ಬರದ 
ಗುಂಡಿಯನ್ನಗೆಯೆ ಗುದ್ದಲಿಯ ಮಾಡಿಹನಲ್ಲ!’ 

ಇದು ಪರಿಚಿತವಾದ, ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಪದ್ಯವಾದ್ದರಿಂದ ಜಾಣ ಓದುಗ, ಓದುಗಿಯರಿಗೆ ಕವಿತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ವಿವರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾವ್ಯ ಪ್ರತಿಮೆಯಾಗಲು ಇವು ತಕ್ಕವಲ್ಲ, ಇವು ’ಅಶುದ್ಧ’ ಎಂದು ಹೀಗಳೆದಿದ್ದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು, ವಿವರಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನಾಗಿಸುವ ಕುರಿತು ನೆರೂಡನಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಕುವೆಂಪು ಯೋಚಿಸಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಇವತ್ತಿಗೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚನ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಈ ಕಾವ್ಯ ತತ್ವದ ಹಿಂದೆ ಕಮ್ಯುನಿಸಂನ ಚಿಂತನೆಗಳು, ಸ್ವಾತಂತ್ರ‍್ಯ ಚಳುವಳಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇದ್ದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಶೂದ್ರ, ದಲಿತ ವಚನಕಾರ ವಚನಕಾರ್ತಿಯರು ನೆರೂಡ, ಕುವೆಂಪು ಇವರಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ಈ ’ಅಶುದ್ಧ’ ಎನ್ನಲಾದ ಪ್ರತಿಮೆಗಳನ್ನು ಕಾವ್ಯದಲ್ಲಿ ತಂದಿದ್ದರು ಎಂಬುದು ಕೂಡ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.

ಅದೇನೇ ಇರಲಿ, ಕುವೆಂಪುವಿನ ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲೇ ಮೂಡಿ ಬಂದ ತರುಣ ಸಮಾಜವಾದಿ ಶಾಂತವೇರಿ ಗೋಪಾಲಗೌಡರು ಕುವೆಂಪು ಕಾವ್ಯದಿಂದಲೂ ಸ್ಫೂರ್ತಿ ಪಡೆದದ್ದು ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲ. ಈ ಕುರಿತು ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿಯವರ ‘ಅಣ್ಣನ ನೆನಪು’ ಪುಸ್ತಕದ ಅಧ್ಯಾಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲಕರ ವಿವರವೊಂದು ಬರುತ್ತದೆ. ತೇಜಸ್ವಿ ಒಮ್ಮೆ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಜೊತೆ ಕುಪ್ಪಳಿ ಬಳಿಯ ಇಂಗ್ಲಾದಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗಿನ್ನೂ ತೇಜಸ್ವಿಗೆ ಗೋಪಾಲಗೌಡರ ಪರಿಚಯ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಗೌಡರ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿ ಬಂದ ಒಂದು ‘ದೂರು’ ಗೋಪಾಲಗೌಡರ ಬಗ್ಗೆ ತೇಜಸ್ವಿಯಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಕುರಿತು ತೇಜಸ್ವಿ ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ: 

‘ಅಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಾನಪ್ಪನವರೂ, ವಿಜಯದೇವ ಅವರೂ ಅಣ್ಣನ ಜೊತೆ ಮಾತಾಡುತ್ತಾ, ಗೋಪಾಲಗೌಡ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಗೂ ಇತರೆಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಷಣ ಮಾಡುತ್ತಾ ನಿಮ್ಮ ‘ಕಲ್ಕಿ’, ‘ನೇಗಿಲಯೋಗಿ’ ಮುಂತಾದ ಪದ್ಯಗಳನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಉದಾಹರಣೆ ಕೊಡುತ್ತಾನಂತೆ ಎಂದು ಅಣ್ಣನ ಪದ್ಯಗಳನ್ನು ದುರುಪಯೋಗ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನುವಂತೆ ಹೇಳಿದ್ದು ನನಗೆ ನೆನಪಿದೆ. ಏಕೆಂದರೆ, ಇದರಿಂದ ನನಗೆ ಗೋಪಾಲಗೌಡರ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲವೂ, ಸ್ವಲ್ಪ ಸದಭಿಪ್ರಾಯವೂ ಪಾರಂಭವಾಯ್ತು...ಗೋಪಾಲಗೌಡ ಕಥೆ, ಕವನಗಳನ್ನು ಓದುವ ಮನುಷ್ಯನಾದರೆ, ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಅಣ್ಣನ ಕವಿತೆಗಳನ್ನು ಬಳಸುವಷ್ಟು ಸೂಕ್ಷ್ಮಜ್ಞನಾದರೆ ಈತ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯ ರಾಜಕಾರಣಿಯೇ ಸರಿ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿತ್ತು.’  

ಇದು ಕುತೂಹಲಕರ: ಗೋಪಾಲಗೌಡರು ಕನ್ನಡ ಕವಿಗಳ ಕವನಗಳ ಸಾಲುಗಳನ್ನೂ ಆಶಯಗಳನ್ನೂ ತಮ್ಮ ಸಮಾಜವಾದಿ ರಾಜಕಾರಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಂದು ತೇಜಸ್ವಿ ಥರದ ಲೇಖಕರು ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಹಾಗೆ ಬಳಸುವುದನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಕವಿಯ ಬಳಿಗೇ ಹೋಗಿ ದೂರುತ್ತಿದ್ದ ಸುಶಿಕ್ಷಿತರೂ ಅದೇ ಮಲೆನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದರು!  

ಮುಂದೆ ಅರವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಗೋಪಾಲಗೌಡ ಮತ್ತು ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಹಲವು ಪ್ರೇರಣೆಗಳನ್ನು ಪಡೆದ ಲಂಕೇಶರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೆ, ರಾಜಕಾರಣ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಸಂಕೀರ್ಣ ಸಂಬಂಧದ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೊಳಹುಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತವೆ. ತಮ್ಮ ‘ಹುಳಿಮಾವಿನ ಮರ’ ಆತ್ಮಕತೆಯಲ್ಲಿ ಲಂಕೇಶ್ ಬರೆಯುವ ಮಾತುಗಳು:

‘ಒಂದೊಂದು ಪೆಗ್ ಇಳಿದಂತೆಯೂ ಗೋಪಾಲ್, ಅಣ್ಣಯ್ಯ, ಭರ್ಮಪ್ಪ ಮುಂತಾದವರು ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮಹಾನ್ ಸಂಗೀತದ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರ ಅನುಭವ, ಪ್ರತಿಭೆ, ಹತಾಶೆಯೆಲ್ಲ ಪೂರ್ಣ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಪಡೆದು, ಅಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದ ನನ್ನಂಥವರಿಗೆ ಬದುಕಿನ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸ್ತರಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಜಾತಿ, ಭಾಷೆ, ಹಣ, ವೈಭವ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿದ ಸುಖೀರಾಜ್ಯವೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದ ಕಮ್ಮಾರರು, ಕ್ಷೌರಿಕರು, ಮೋಚಿಗಳು ಮತ್ತು ರೈತರು, ಕಾರ್ಮಿಕರು- ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದಾಗಿ ಅದ್ಭುತ ಜಗತ್ತೊಂದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಜಾತಿಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಜನರನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ, ಪ್ರೀತಿಸುವ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ರೋಮಾಂಚನ ಆ ದಿನಗಳಿಂದ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿರಬೇಕೆಂದು ನನಗೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.’ 

ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಆಳಕ್ಕಿಳಿದು ನೋಡುವ, ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವ-ಪರೀಕ್ಷೆಗೆ ಒಡ್ಡುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ನವ್ಯ ಲೇಖಕರಾಗಿದ್ದ ತೇಜಸ್ವಿ, ಲಂಕೇಶರು ಗೋಪಾಲಗೌಡ ಹಾಗೂ ಸಮಾಜವಾದಿ ಪಕ್ಷದಿಂದ ಸಮುದಾಯ ಪರೀಕ್ಷೆಯ ಲೇಖಕರಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡದ್ದರ ಹಿಂದೆ ಇವೆಲ್ಲವೂ ಇದೆ.  

‘ರಾಜಕೀಯ ಎನ್ನುವುದು ಸಾಧ್ಯತೆಗಳ ಕಲೆ’ ಎಂಬ ಮಾತು ಈಗ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿದೆ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಕೂಡ ಆದರ್ಶ, ಕನಸುಗಳ ಸಾಕಾರಗಳ ಸುತ್ತ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಇವೆರಡರ ಸಂಬಂಧದ ಸಂಕೀರ್ಣತೆ ಕುರಿತು ಮತ್ತೆ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಬೆಳಗಿನ ಫೋನ್ ಕರೆಗೆ ಥ್ಯಾಂಕ್ಸ್ ಹೇಳದಿದ್ದರೆ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ!